TEKNOLOJİ PLATFORMLARI
Ülkemizin, teknoloji ve yeniliğe dayalı rekabet gücünün artırılması için etkin bir ulusal yenilik stratejisinin belirlenmesine ve bu çerçevede şekillenecek bir eylem planının uygulanmasına gereksinim duyulmaktadır. Bu gereksinim 12 Eylül 2006 tarihinde, bilim teknoloji ve yenilik politikaları alanında ulusal düzeyde karar organı olan Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nun (BTYK) 14. toplantısında ele alınmıştır. Toplantıda, "Ulusal Yenilik Strateji ve Eylem Planının Hazırlanması" kabul edilerek, anılan stratejinin TÜBİTAK koordinasyonunda ilgili paydaş kuruluşların katılımı ile oluşturulmasına ve gerekli destek mekanizmalarının geliştirilmesine karar verilmiştir. 2006/31 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile de bu karar tüm ilgili kamu kuruluşlarına duyurulmuştur.
Başbakanlık Genelgesi’nde belirtilen karar çerçevesinde, sorumlu kuruluş olma sıfatıyla TÜBİTAK tarafından Teknoloji Platformlarının kurulması girişimini başlatmıştır. Elektrik ve Elektronik, Tekstil, Denizcilik, Otomotiv, Metal, Enerji, İlaç ve Tarım sektörlerinde Teknoloji Platformu kurma çalışmaları başlatılmıştır.
Tanım
Yenilik ile ilgili dinamiklerin ve ihtiyaçların sektörden sektöre farklılık göstermesinden hareketle oluşturulan Teknoloji Platformları, seçilen sektörlerin odaklandığı teknoloji alanlarında, sanayinin liderliğinde ilgili tüm tarafların, ortak bir teknolojik vizyon oluşturmak amacıyla bir araya geldiği ve oluşturulacak “Stratejik Araştırma Planı - SAP” çerçevesinde bu vizyona ulaşmaya odaklanan işbirliği ağlarıdır.
Anılan stratejik planın sanayinin Ar-Ge yetkinliğini tetikleyerek ülkenin rekabet gücünü orta ve uzun vadede artırmaya yönelik eylem önerileri içermesi beklenmektedir.
Bu amaca yönelik olarak da bu platformlardan sektörlerin Ar-Ge ve yenilik eksenli stratejilerini belirlemeleri, araştırma gündemlerini oluşturmaları ve bu çerçevede oluşturdukları projeleri hayata geçirme konusunda adım atmaları beklenmektedir.
Teknoloji Platformlarının Teorik Temelleri
Yenilik süreci; farklı teknoloji alanlarından ve araştırma faaliyetleri, üretim faaliyetleri, pazarlama süreci (kullanıcı ile etkileşim) gibi farklı bilgi kaynaklarından beslenmesi itibari ile karmaşık bir süreçtir (Kline and Rosenberg, 1986). Bu süreç içerisinde ortaya çıkan belirsizliklerin yönetilmesi, riskin ve maliyetin dağıtılması yeni bir organizasyonel form olan “işbirliği ağları” sayesinde mümkün olmaktadır. Ayrıca özellikle hızlı bir teknolojik değişimin yaşandığı alanlarda yeniliğin odağının, bilimsel ve teknolojik bilginin sürekli akışının sağlandığı dinamik bir ortam yaratan ve kurumlar arası ilişkilerden oluşan işbirliği ağlarında bulunduğu belirtilmiştir (Powell et al.,1996; Powell et al., 2005).
Bununla birlikte yenilik sürecinin işleyişini anlamaya yönelik çalışmaların önemli bir bölümü, sistem düşüncesinden istifade ederek; yenilik sürecini, dahil olan tüm paydaşlar ve onların birbirleri ile etkileşimlerini de göz önünde bulundurarak evrimci iktisat bakış açısıyla değişen bir süreç olarak ele almıştır. Bunların bir bölümü yenilik sistemini ulusal düzeyde tanımlayarak, yeniliği oluşmasını, yayılımını ve kullanımını etkileyen tüm önemli ekonomik, sosyal, politik, organizasyonel, kurumsal ve diğer faktörleri incelemiştir (Nelson ve Rosenberg, 1993; Edquist, 2005; Lundvall, 2007). Başka bir bölümü, yenilik sürecinin önemli unsurlarından biri olan öğrenmenin yerel olarak gerçekleşmesi ve örtük bilginin aktarımının zor olması nedeniyle yenilik sistemini bölgesel düzeyde tanımlamıştır (Cooke, 2004). Üçüncü bir bölümü ise sistem tanımını sektörel veya teknoloji alanı düzeyinde yapmıştır (Malerba, 2005).
Bu çerçevede çeşitli çalışmalar ortaya koyan Malerba (2005) yenilik ile ilgili ihtiyaçların sektörel farklılık gösterdiğini ve yeniliğin de sektörel dinamikler ve dönüşümler üzerinde farklı roller oynayabileceğini ortaya koyarak, yenilik sürecinin sektörel düzeyde ele alınmasının anlamlı olduğunu ortaya koymuştur. Yenilik ile ilgili dinamiklerin ve ihtiyaçların sektörden sektöre farklılık göstermesinden hareketle, teknoloji platformları, yenilik politikalarına çeşitlilik ve derinlik katmak bakımından önemli bir rol oynama potansiyeline sahiptir. Bu durum, hem politika yapıcılar hem de sektör temsilcileri açısından teknoloji platformlarının kurulmasına anlamlı bir gerekçe oluşturmaktadır.
Ulusal Teknoloji Platformlarının (UTP) Gelişimi
12 Eylül 2006 tarihinde yapılan Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (BTYK) 14. Toplantısında “Ulusal Yenilik Strateji ve Eylem Planının Hazırlanması” çalışmasının ilgili paydaş kuruluşların katılımı ile TÜBİTAK koordinasyonunda başlatılmasına ve gerekli destek mekanizmalarının geliştirilmesine karar verilmiştir.
Bu karar neticesinde, ulusal yenilik sisteminin önemli ayaklarından biri olan sektörel yenilik politikalarının oluşturulmasında sektörün katılımının ve etkinliğinin artırılması amacıyla Ulusal Teknoloji Platformları girişimi, sorumlu kuruluş olma sıfatıyla TÜBİTAK tarafından başlatılmıştır. Bu girişimin öncelikli olarak hangi sektörlerde uygulanacağı ile ilgili yapılan analizler sonrasında en çok ihracat gerçekleştirilen
Bu beş sektöre yönelik olarak 11 Ocak 2007 tarihinde geniş katılımlı bir tanıtım toplantısı düzenlenmiştir. Toplantıda ilk olarak Teknoloji Platformları, diğer ülke örnekleri ve bu girişimi finanse etmek üzere tasarlanan İŞBAP desteği açıklanmıştır. Toplantının ilerleyen bölümlerinde ise her sektör ayrı ayrı çalışmış ve bundan sonraki süreci yönetecek olan Platform Eşgüdüm Kurulu (PEK) üyeleri seçilmiş, platform katılım kriterleri ve sonraki çalışmalara davet edilmesi gerekli firmalar ve “Ulusal Teknoloji Platformu Oluşturma” çalıştaylarının tarihleri belirlenmiştir.
Takip eden süreçte; 7 Mart 2007 tarihinde gerçekleştirilen BTYK 15. toplantısında “Ulusal Yenilik Stratejisi (2008-2010)” kabul edilmiş ve Ulusal Teknoloji Platformları oluşturma girişimi çalışmalarının devamı olarak oluşturulmasına karar verilen beş platforma ilaveten ithalat hacmi yüksek olan
- Enerji
- İlaç sektörleri ile
- Stratejik öneme sahip olan Tarım sektöründe dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla Teknoloji Platformu kuruluş çalışmalarının başlatılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu çalışmanın ilk aşaması olarak da bahsi geçen üç sektör için Ulusal Teknoloji Platformları Açılış Toplantısı 6 Temmuz 2007 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Ocak 2007’de gerçekleştirilen toplantıya paralel olarak bu açılış toplantısında da Teknoloji Platformları, diğer ülke örnekleri anlatılmış, aynı zamanda bu girişimleri de finanse etmek üzere tasarlanan İŞBAP desteği hakkında bilgi verilmiştir.
Bu toplantılarda Ulusal Teknoloji Platformları ile ilgili beklentiler aşağıdaki şekilde açıklanmıştır:
- Üyeler ve platformlar arası Ar-Ge ve yenilik alanındaki işbirliği ve iletişimin gelişmesi,
- Uluslararası teknoloji platformları ile işbirliği ve iletişimin kurulması,
- Sektörel “Stratejik Araştırma Planlarının” (SAP) oluşturulması,
- SAP’ın uygulanması, proje başlıklarının belirlenmesi,
- UTP’lerin çıktılarının Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikamız için bir girdi oluşturması, bu bağlamda Kamu Kurumlarıyla etkin bir iletişimin sağlanması,
- Bu oluşumlara sanayi kuruluşlarımızın koordinatörlük etmeleri,
- Platformların sürdürülebilirliğinin sağlanması,
- Uzun vadeli kamu özel-sektör işbirliğinin geliştirilmesine yönelik genel bakışın belirlenmesi.
Teknoloji Platformlarının İŞBAP Kapsamındaki Proje Başvurularında Belirtilmesi Beklenen Çıktılar
- Vizyon dokümanı: Mevcut durum analizi ve sektörün orta-uzun vadeli hedeflerinin belirlenmesidir.
- Stratejik Araştırma Planı (SAP): Vizyon dokümanında belirtilen hedeflere ulaşmak için gerekli Ar-Ge ve yenilik; altyapı ve insan kaynağı geliştirme faaliyetlerinin belirlenmesi ve zaman planının oluşturulmasıdır.
- SAP Uygulama Planı (SAUP): SAP’ta belirlenen Ar-Ge ve yenilik; altyapı ve insan kaynağı geliştirme faaliyetlerinin en geniş katılımla (sanayi, araştırma kuruluşları, karar vericiler, politika yapıcılar) hayata geçirilmesinin planlanmasıdır.
Teknoloji Platformlarının İŞBAP Kapsamındaki Proje Başvurularında Belirtilmesi Beklenen Aşamalar
- Paydaşların bir araya gelmesi, eşgüdüm ve sürdürülebilir yönetişim mekanizmalarının geliştirilmesi
- Vizyon dokümanının hazırlanması:
- Oluşturulacak vizyon dokümanın veriye ve analize dayalı olmasına yönelik çalışmalar (Örneğin arz-talep analizi, kapasite ve ihtiyaç analizi (var olan ve gerekli teknolojik altyapılar ile insan kaynağı analizi, vb))
- Ar-Ge ve yenilik eksenli hedeflerin belirlenmesi
- Stratejik Araştırma Planı’nın hazırlanması:
- Öncelikli Ar-Ge ve yenilik konularının belirlenmesi ve gündemin oluşturulması
- Teknolojik altyapılar ve insan kaynağı gelişimi gibi konularda eylemlerin belirlenmesi
- Stratejik Araştırma Uygulama Planı’nın hazırlanması:
- Ekonomik/sosyal/çevresel faydaya dönüştürme çalışmalarının planlanması
- Finansal kaynağın sağlanmasının planlanması
- Ar-Ge ve yenilik çalışmaları için uygun ortamın tanımlanması ve politika yapıcılara geri bildirim sağlanması
- Uluslararası işbirlikleri kurulmasının planlanması (Platformun yurt dışı benzerleriyle etkileşmesi ve bütünleştirilmesi için somut adımlar atılması, uluslararası bilgi alışverişi, paylaşım ve bütünleşmenin sağlanabilmesi için yeni mekanizmaların geliştirmesi)
- Yapılan çalışmaların paylaşımı ve yayılımının planlanması
- Gelişmelerin izlenmesi için mekanizmalar geliştirilmesi
Ulusal Teknoloji Platformlarına İlişkin Diğer Ayrıntılar
- Ar-Ge ve yenilik projeleri değildir. Ancak oluşturulacak stratejilere göre sektördeki Ar-Ge ve yenilik gündemini oluşturması beklenen işbirliği ağlarıdır.
- Ulusal Teknoloji Platformları, mümkün olan en geniş katılımın sağlanması için sanayi kuruluşları öncülüğünde ve o alandaki güçlü araştırma kurumlarının işbirliği ile oluşturulmalıdır. Bunun yanı sıra diğer paydaşların katılımı da hazırlanan stratejilerin ulusal düzeyde benimsenmesi açısından önem arz etmektedir.
- Ulusal Teknoloji Platformları kümelenme (clustering) değildir. Kümelenmelerdeki gibi bölgesel/yerel değil ulusal düzeyde girişimlerdir.
- Sektördeki paydaşlar arası rekabet, Ulusal Teknoloji Platformları işbirliklerine engel değildir. Teknoloji Platformları rekabet öncesi işbirlikleridir.
- Ulusal Teknoloji Platformlarının çıktıları ürün ya da hizmet değildir. Çıktılar işbirliği mekanizmaları, sektör stratejileri, uygulama planları ve benzeridir. Bu nedenle paydaşlardan fikri ve sınaî mülkiyet hakları planı istenmez.
- Ulusal Teknoloji Platformları, Ar-Ge ve yenilik odaklı birliktelikler olup, sektörün uzun vadede geleceğine yön verecek şekilde kurgulanacakları için oda, dernek vb oluşumlardan ayrılırlar.
Avrupa Teknoloji Platformları ile ilgili bilgi için tıklayınız.
Kaynakça
Teknoloji Platformları Ana Sayfası
Sorularınız için politikalar@tubitak.gov.tr adresine e-posta gönderebilirsiniz. |
RSS
